เพชรบุรี (แบบไทย: เพชรบุรี, ออกเสียง [pʰét.t͡ɕʰā.bū.rīː]) หรือ เพชรบุรี (ออกเสียง [pʰét bū.rīː]) เป็นหนึ่งในพวกตะวันตก จังหวัด (จังหวัด) โดย ประเทศไทย. มณฑลข้างเคียง ได้แก่ (จากทิศเหนือตามเข็มนาฬิกา) ราชบุรี, สมุทรสงคราม, และ ประจวบคีรีขันธ์. ทิศตะวันตกติดกับเพชรบุรี กองตะนาวศรี โดย พม่า. ตั้งอยู่ในเพชรบุรี อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน.
เพชรบุรีอยู่เหนือสุดของมัน คาบสมุทรมาเลเซีย, กับ อ่าวไทย ในภาคตะวันออกและภาค เทือกเขาตะนาวสี ทางทิศตะวันตกซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับประเทศเมียนมาร์ จังหวัดนี้ค่อนข้างเป็นที่ราบ ยกเว้นเทือกเขานี้ มัน อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน มีเนื้อที่ประมาณ 3,000 กม2 อุทยานแห่งชาติที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ครอบคลุมพื้นที่ครึ่งหนึ่งของจังหวัด อุทยานแห่งนี้ปกป้องป่าฝนเขตร้อนส่วนใหญ่ในภูเขาที่ชายแดนพม่า แต่อ่างเก็บน้ำแก่งกระจานก็ตั้งอยู่ในอุทยานเช่นกัน พื้นที่ป่าไม้มีระยะทาง 3,562 กม2 57.7% ของทั้งจังหวัด แม่น้ำสำคัญสายเดียวคือ แม่น้ำเพชรบุรี.
เพชรบุรี เป็นที่รู้จักกันในชื่อ “ท่อ” (พลิพลี),หรือ “พริบพรี” (เพิร์ลพรี) เป็นหนึ่งในอาณาจักรทางตอนใต้ในประวัติศาสตร์ชาติไทยดังเช่น แทมบราลิงกา. ชื่อนี้ถูกกล่าวถึงครั้งแรกในบันทึกของ เดอ ลา ลูแบร์ในรัชสมัยของกษัตริย์ นารายณ์ ในช่วงกลางของ สมัยอยุธยา.
มัน ตราประจำจังหวัด แสดงพระราชวัง Kaho Wang ในพื้นหลัง ข้างหน้าเป็นนาข้าวมีต้นมะพร้าวสองข้างทาง นี่เป็นสัญลักษณ์ของการเก็บเกี่ยวหลักของจังหวัด
ต้นไม้ประจำจังหวัดคือ ชมพู่ยี่หร่า. ไทยมาเซอร์ (ทอร์แทมโบรด์) เป็นปลาประจำจังหวัดเนื่องจากเป็นปลาที่มีรสชาติดีเคยว่ายอยู่ในแม่น้ำเพชรบุรี
แนวชายฝั่งของจังหวัดเพชรบุรีอยู่บน อ่าวไทยในบริเวณปากทะเลคุณจะพบกับบ่อเกลือ ที่ราบโคลน ป่าชายเลน และกองทราย ถือเป็นแหล่งดูนกชั้นนำของประเทศไทย พื้นที่ 123 เฮกตาร์เป็นที่อยู่อาศัยของนกอพยพและนกหลบหนาว และนกถาวรอีกหลายชนิด มีการสังเกตนกมากกว่า 7,000 สายพันธุ์ที่นี่ การพัฒนาเศรษฐกิจของที่ราบโคลนมีผลกระทบทางลบอย่างมากต่อระบบนิเวศนี้
จังหวัดแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ (อำเภอ) ซึ่งแบ่งการปกครองออกเป็น 93 ตำบล (ตำบล) และ 681 หมู่บ้าน (มูบัน).
ณ วันที่ 26 พฤศจิกายน 2562 มีองค์การบริหารส่วนจังหวัดเพชรบุรี (องครักษ์บริหารสวนจังหวัด) และเทศบาล 15 แห่ง (เทศบาล) พื้นที่ในจังหวัด สถานะเมืองเพชรบุรีและชะอำ (เทศบาลเมือง). มีเทศบาลตำบล 13 แห่ง (ตำบลเทศบาล). นอกเขตเทศบาล อยู่ภายใต้การปกครองของ 69 อบต. – อบต. (องค์การบริหารสวนตำบล).
จังหวัดเพชรบุรีเป็นแหล่งผลิตเกลือที่สำคัญ ในปี 2554 9,880 ไร่ เกลือที่ขุดโดย 137 ครอบครัว ต้นตาลเป็นต้นไม้สำคัญของจังหวัดที่มีต้นตาลมากที่สุดในประเทศ การผลิตน้ำตาลโตนดเป็นลักษณะเฉพาะของมัน อำเภอบ้านลาด. น้ำตาลนี้เป็นส่วนประกอบสำคัญของหลายๆ ขนมไทย เช่น ขนมหม้อแกง. ชื่อเล่นของจังหวัดคือ "เมืองแห่งของหวาน"
การท่องเที่ยวมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจของจังหวัด ด้วยวิธีการ การกัดเซาะชายฝั่ง เพชรบุรีลดลงจากสี่ถึงหกจุดหมายปลายทางที่มีนักท่องเที่ยวมากที่สุดในประเทศไทย
ด้วยประวัติศาสตร์อันยาวนาน เพชรบุรีได้พัฒนารูปแบบงานหัตถกรรมของตนเอง รูปแบบนี้เรียกว่า “โรงเรียนเพชร” ตัวอย่างลักษณะนี้เห็นได้จากการสานใบตอง เดิมใช้ประดับเมรุในงานพระราชทานเพลิงศพและ เครื่องเขินไทย.
เพชรบุรีมีอาหารที่เป็นเอกลักษณ์มากมายเช่น:
- ขนมหม้อแกง: มะพร้าวสังขยาไข่. อาหารจานนี้มีเอกลักษณ์เฉพาะของจังหวัดและเป็นของฝากที่ควรค่าแก่การติดไม้ติดมือกลับบ้านมากที่สุด
- ข้าวแช่: มีความหมายตามตัวอักษรว่า 'ข้าวแช่' การปรุงอาหารแบบดั้งเดิมตามแบบฉบับครัวมอญ
- แก่งล็อก: แท้ แกง ของจังหวัด. วันนี้ค่อนข้างหายาก แต่มีร้านอาหารไม่กี่แห่งที่ยังคงเตรียมมัน ชื่อนี้มีความหมายว่า “แกงปลอม” เนื่องจากจานนี้ไม่ได้ใช้พริกเหมือนปกติในแกง











